Երկրագնդից մեկ քայլ արագ. հայեր, որոնք «հայտնագործեցին» աշխարհը

Sputnik Արմենիան ներկայացնում է այն հայերին, որոնք փոխել են աշխարհը, օգնել մեկ քայլ առաջ շարժվել` աշխարհին նոր թափ հաղորդելով։

Գոհար Սարգսյան, Sputnik.

Հայերը մի յուրահատուկ ջիղ ունեն` աշխարհի որ անկյունում էլ հայտնվեն, արագ ընտելանում են և ցուցաբերում անսովոր աշխատասիրություն ու տաղանդ։ Ամբողջ մոլորակով մեկ սփռված հայերն այնպիսի հայտնագործություններ են արել, որոնք հեշտացրել են մարդկանց կյանքը։

Հովհաննես Ադամյան

Գունավոր հեռուստատեսություն դիտելու համար աշխարհը պարտական է Հովհաննես Ադամյանին։ Հայ գյուտարարը գունավոր հեռուստատեսության հիմնադիրն է։ 1925թ. նա արտոնագրել է եռագույն` կարմիր, կանաչ և կապույտ էլեկտրամեխանիկական հեռուստատեսային համակարգը: Ադամյանի մշակած եռագույն սկզբունքով հեռուստատեսությունն առաջին անգամ փորձնական կիրառվել է Լոնդոնում, 1928թ.: Իսկ տարիներ անց` 1945 թվականին, «Columbia» հեռարձակման ընկերությունը Նյու Յորքում կատարել է փորձնական ցուցադրում, ինչից հետո հայ գյուտարարի համակարգը անվանել են կայուն և հաջողված։

Ованнес Адамян
© SPUTNIK/ ARPI BEGLARYAN
Հովհաննես Ադամյան

Ռայմոնդ Վահան Դամադյան

Ռայմոնդ Վահան Դամադյանը մագնիսա–ռեզոնանսային տոմոգրաֆի ստեղծողն է։

«Ինձ խելագար էին համարում, երբ ես լսարանին ներկայացնում էի անմիտ թվացող այն գաղափարը, որ մարդուն կարելի է դնել մագնիսի մեջ»,–ասել է մեծանուն գիտնականը։

Այսօր հայտնի ՄՌՏ–ն բժշկության մեջ մեծ դերակատարում ունի։

Раймонд Ваан Дамадян
© SPUTNIK/ ARPI BEGLARYAN
Ռայմոնդ Վահան Դամադյան

Իգնատի Լուկաշևիչ (Ղուկասյան)

Իգնատի Լուկաշևիչը կերոսինային լամպի հայտնագործողն է։ Լվովի լաբորատորիայում նա նավթի թորման փորձարկումներ է արել։ Իսկ 1853թ. Լուկաշևիչը թորման արդյունքում ստացել է կերոսինը։ Փորձարկումների ժամանակ նա նկատել է, որ կերոսինը վառելիս, նավթի հետ համեմատած, այն ավելի շատ լույս և ավելի քիչ վնասակար նյութեր է արձակում: Այսպիսով, նա մշակել է կերոսինով աշխատող լամպի մոդելը։ Լուկաշևիչի հայտնագործած կերոսինային լամպը մինչև էլեկտրական հոսանքի դարաշրջանի սկիզբը լուսավորել է երկրագնդի մի զգալի հատվածը։ Պատմությունը Լուկաշևիչին հիշում է որպես «նավթային հանճար»։

Игнатий Лукасевич /Гукасян/
© SPUTNIK/ ARPI BEGLARYAN
Իգնատի Լուկաշևիչ

Արտեմ Միկոյան

Արտեմ Միկոյանը հայտնի «Միգ 1», «Միգ 2» կործանիչների ստեղծողն է։ Նրա ղեկավարությամբ ստեղծված «Միգ» մակնիշի ռազմական ու քաղաքացիական ինքնաթիռներն արտահանվել են աշխարհի 40 երկիր` 60 հազար օրինակով։

Արտեմ Միկոյանը ԽՍՀՄ ճարտարագիտատեխնիկական ծառայության գեներալ–գնդապետ է, Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս, Պետական մրցանակի դափնեկիր։ Միկոյանի անունով Մոսկվայում գործում է մեքենաշինական գործարան, իսկ Երևանում նրա անունով փողոց կա։

Артем Микоян
© SPUTNIK/ ARPI BEGLARYAN
Արտեմ Միկոյան

Վարազդատ Ղազանչյան

Վարազդատ Ղազանչյանը պլաստիկ վիրաբուժության առաջամարտիկներից է։ Նա 19–րդ դարի վերջին փախել է Համիդյան ջարդերից ու հայտնվել է Ֆրանսիայում։ Հետագայում տեղափոխվել է Արևմուտք։ Մեծ Բրիտանիայի Ջորջ արքան Վարազդատ Ղազանչյանին պարգևատրել է  Սուրբ Միքայելի և Սուրբ Գևորգի շքանշաններով։ Իսկ Զիգմուդ Ֆրոյդը նրան կարճ ու կոնկրետ անվանել է «հրաշագործ»։ Ղազանչյանը փայլում էր ու գրեթե անփոխարինելի էր դիմածնոտային համակարգի պլաստիկ վիրաբուժության ոլորտում։

Вараздат Казанчян
© SPUTNIK/ ARPI BEGLARYAN
Վարազդատ Ղազանչյան

Լյութեր Ջորջ Սիմջյան

Բանկոմատների գյուտի հեղինակը ծագումով հայ ԱՄՆ քաղաքացի Լյութեր Ջորջ Սիմջյանն է: Առաջին բանկոմատը նա ստեղծել է 1939 թվականին։ Հետաքրքրական է, որ նա իր գյուտն առաջարկել է «City Bank of New York»-ին, որը կես տարի անց վերադարձրել է մեքենան. չի գնահատել սարքի հնարավորությունները:

Նրա ստեղծածը միայն մի բանով էր տարբերվում այսօրվա բանկոմատներից։ Այն կապված չէր բանկի հետ, հետևաբար կանխիկ գումար էր տրամադրում, բայց այն դուրս չէր գրում հաշվեհամարից։ Հենց Սիմջյանն է արտոնագրել թղթադրամի, հետո արդեն 1965 թվականին՝ մետաղադրամի համար նախատեսված բանկոմատի գյուտերը։

Лютер Джордж Симджян
© SPUTNIK/ ARPI BEGLARYAN
Լյութեր Ջորջ Սիմջյան

 

Գաբրիել Կազանչյան

1911 թվականին հայազգի գյուտարար Գաբրիել Կազանչյանն արտոնագրեց կանանց փրկիչ` բռնակով վարսահարադարիչը։ Արդեն 3–4 տարի անց կանայք գումար չէին խնայում այդ սարքն իրենց տուն տանելու համար։ Չնայած նորաստեղծ վարսահարդարիչները ծանր էին, բայց ավելի հարմար էր դրանք կիրառելը, քան վարսահարդարման սրահներում երկար–բարակ ժամանակ ծախսելը։

Գաբրիել Կազանչյանն արտոնագրել է նաև ծալվող աթոռակն ու մեքենայի նստելատեղի ճկվող գլխամասը:

Габриел Казанчян
© SPUTNIK/ ARPI BEGLARYAN
Գաբրիել Կազանչյան
Երկրագնդից մեկ քայլ արագ. հայեր, որոնք «հայտնագործեցին» աշխարհը